Ռուբեն Վարդանյանը վերջինն էր այն 16 էթնիկ հայերից, որոնք Ադրբեջանի կողմից դատի էին տրվել՝ կապված Ադրբեջանի անջատողական Լեռնային Ղարաբաղում (Ղարաբաղ) իրենց դերի հետ՝ մինչև 2023 թվականին ադրբեջանական ուժերի կողմից այդ շրջանի գրավումը։ Ռուբեն Վարդանյանի դատապարտմանն ու 20 տարվա ազատազրկմանը արձագանքելով՝ Amnesty International-ի Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի գրասենյակի տնօրեն Մարի Ստրութերսը հայտարարություն է տարածել․
«16 մեղադրյալների դատապարտումը, որը գագաթնակետին հասավ Ռուբեն Վարդանյանի դեմ այս դատավճռով, ոչ այլ ինչ է, քան ծաղր: Այն փաստը, որ Ռուբեն Վարդանյանը և իր նման մի քանի քաղաքացիական անձինք, դատվել են ռազմական դատարանում, ինքնին լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում և անհամատեղելի է արդար դատաքննության երաշխիքների հետ: Մինչդեռ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ տասնամյակներ շարունակվող հակամարտության զոհերը՝ թե՛ Հայաստանում, թե՛ Ադրբեջանում, արժանի են ճշմարտության, արդարադատության, փոխհատուցման և հանցագործությունների չկրկնվելու երաշխիքների. այս դատապարտումները վիրավորանք են միջազգային իրավունքի համաձայն հանցագործությունների բոլոր զոհերի նկատմամբ»:
Մինչդեռ Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ տասնամյակներ շարունակվող հակամարտության զոհերը՝ թե՛ Հայաստանում, թե՛ Ադրբեջանում, արժանի են ճշմարտության, արդարադատության, փոխհատուցման և հանցագործությունների չկրկնվելու երաշխիքների. այս դատապարտումները վիրավորանք են միջազգային իրավունքի համաձայն հանցագործությունների բոլոր զոհերի նկատմամբ
Amnesty International-ի Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի գրասենյակի տնօրեն Մարի Ստրութերսը
«Մեղադրվելով բազմաթիվ ծայրահեղ ծանր հանցագործությունների մեջ, Ռուբեն Վարդանյանը և մյուս մեղադրյալները դատվել են փակ լսումներով, որոնք հիմնված են եղել «ապացույցների» վրա, որոնք գրվել են նրանց համար անհասկանալի լեզվով և որոնք բավարար չափով չեն թարգմանվել։ Նույնիսկ մեղադրանքները, որոնք միայն Վարդանյանի դեմ ավելի քան 40-ն էին, այդ թվում՝ «ահաբեկչություն» և «մարդկության դեմ հանցագործություններ», դատավարության ընթացքում լիովին հրապարակայնորեն չեն բացահայտվել։ Amnesty International-ը Ադրբեջանի իշխանություններից տեղեկատվություն է խնդրել դատավարության և ապացույցների մասին, բայց պատասխան չի ստացել»:
«Ադրբեջանը պետք է կատարի իր պարտավորությունները միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքի շրջանակներում և ապահովի, որ հանցագործությունների մեջ մեղադրվող բոլոր անձինք դատվեն միջազգային իրավունքի և արդար դատաքննության չափանիշներին լիովին համապատասխան»։
Նախապատմություն
Հայտնի գործարար Ռուբեն Վարդանյանը 2022 թվականին Ռուսաստանից տեղափոխվել է Լեռնային Ղարաբաղ և ձերբակալվել է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից 2023 թվականի սեպտեմբերի 27-ին՝ Ադրբեջանի կողմից տարածաշրջանի ռազմական գրավումից հետո տեղի ունեցած էթնիկ հայերի զանգվածային բռնագաղթի ֆոնին։ Նա մեղադրվել է բազմաթիվ մեղադրանքներով, այդ թվում՝ «ահաբեկչության ֆինանսավորում», «անօրինական զինված խմբավորում ստեղծել» և «իշխանության բռնի զավթում»։
«Amnesty International»-ը մտահոգություն է հայտնել նրա՝ արդար դատաքննության իրավունքի վերաբերյալ՝ հղում անելով վատ վերաբերմունքի, կեղծված գործի նյութերը հարկադրաբար ստորագրելու և պաշտպանությունը նախապատրաստելու համար բավարար ժամանակ չտրամադրելու մեղադրանքներին, և կոչ է արել հետաքննություն սկսել այս խախտումների վերաբերյալ։
Փետրվարի 5-ին նույն դատարանը դատապարտեց ևս 15 մեղադրյալների, այդ թվում՝ ինքնահռչակ «Արցախի Հանրապետության» նախկին ղեկավարներին։ Հինգը, այդ թվում՝ նախկին փաստացի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը, դատապարտվեցին ցմահ ազատազրկման։ Մեղադրյալները՝ թե՛ քաղաքացիական, թե՛ զինվորական, մեղադրվեցին ընդհանուր առմամբ 2548 հանցագործությունների մեջ, այդ թվում՝ «ցեղասպանություն», «ստրկություն», «բռնի անհետացում» և «ահաբեկչության ֆինանսավորում»։